ذبيح الله صفا
747
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
كه نوشتهام آورده و او خود در آغاز « بوستان خيال » گفته است كه در بدايت حال در قصيدهها و غزلها نويدى تخلص مىنمود و سپس تخلص عبدى اختيار كرد . شايد بهمينسبب باشد كه سام ميرزا ( م 969 ) كه تحفهء سامى را در سال 957 باتمام رسانده نام اين شاعر را ذيل عنوان « عبدى بيك » آورده و در همان حال گفته كه تخلصش نويديست و چنان كه از گفتارش آشكارست اين شاعر در اوان تأليف تحفهء سامى دوران شباب را مىگذرانده و « جوانى محبوب هنرمند » بوده است . پس او كه از دوران جوانى آغاز شاعرى كرده بود زود تغيير تخلص داد و با اين حال هنوز با تخلص نخستين هم شهرت داشت . مولدش را سام ميرزا و امين رازى و تقى كاشى و آذر شيراز و او را از بزرگزادگان آن شهر دانستهاند اما مولوى محمد مظفر حسين صبا در روز روشن نوشته است كه او اصفهانى بود « و بوجه كثرت قيامش در شيراز بعضى او را شيرازى دانستهاند » و گاه هم او را بنيشابور نسبت داده يعنى با مولانا عبدى نيشابورى از خوشنويسان مشهور پايان عهد تيمورى و آغاز دورهء صفوى اشتباه كردهاند . عبدى بيگ دوران جوانى را بآموختن ادب و علم و سياق و ترسل گذراند و بهمينسبب درين رشتهها خاصه در سياق و حساب به زودى نام برآورد و چون در امانت و درستى هم زبانزد بود بدولتخانه راه يافت و در « دفترخانهء » « 1 » پادشاهى عهدهدار حساب و استيفا شد و « بعد عزل از آن عهده بكتابت اوقات مىگذرانيد » « 2 » . امين رازى هم او را « در شيوهء ترسل و علم سياق شهرهء آفاق » معرفى كرده است « 3 » . همهء نويسندگان احوال عبدى بيگ او را بشاعرى ستودهاند و سام ميرزا گفته است كه او در مثنوى « يد طولى دارد و خيالانگيزى او در مثنوى
--> ( 1 ) - اين اصطلاح را سام ميرزا به كار برده است ، تحفه ، 59 . ( 2 ) - روز روشن ، ص 857 . ( 3 ) - هفت اقليم ، 1 ، 236 .